Η δωρεάν δημόσια συγκοινωνία ακούγεται ως ενδιαφέρουσα πολιτική πρόταση, ωστόσο η διεθνής εμπειρία και η επιστημονική έρευνα αναδεικνύουν σημαντικές προκλήσεις που επιβάλλουν προσεκτικό σχεδιασμό.
Η κατάργηση του κομίστρου από μόνη της δεν αρκεί για την προσέλκυση νέων χρηστών, καθώς οι επιβάτες δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην ταχύτητα και στην άνεση της μετακίνησης. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται και από ερευνητικά ευρήματα για την Αθήνα που δείχνουν ότι η βελτίωση της ποιότητας εξυπηρέτησης, ιδίως ως προς τον χρόνο διαδρομής και την άνεση, επηρεάζει περισσότερο την επιλογή των δημόσιων συγκοινωνιών σε σύγκριση με τη μείωση του κόστους μετακίνησης (Goulas et al., 2022).
Υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας “άσκοπων” ή πρόσθετων μετακινήσεων. Η πλήρης κατάργηση του κομίστρου μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση μετακινήσεων που δεν εξυπηρετούν ουσιαστικές ανάγκες, επιβαρύνοντας το δίκτυο χωρίς αντίστοιχο κοινωνικό ή περιβαλλοντικό όφελος (Baum, 1973). Στις ευρωπαϊκές πόλεις που εφάρμοσαν δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες, σημαντικό ποσοστό των νέων μετακινήσεων προήλθε είτε από πρόσθετες μετακινήσεις που δεν θα πραγματοποιούνταν διαφορετικά είτε από πεζούς και ποδηλάτες (EC, 2021).
Η πλήρης κατάργηση του εισιτηρίου δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις χρηματοδότησης. Οι οργανισμοί δημόσιων συγκοινωνιών καλούνται να καλύψουν τα χαμένα έσοδα μέσω κρατικών επιδοτήσεων, φορολογίας ή άλλων πηγών χρηματοδότησης, ενώ παράλληλα η αυξημένη ζήτηση συνεπάγεται υψηλότερα λειτουργικά κόστη για στόλο, προσωπικό, συντήρηση και καύσιμα.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η μακροχρόνια εφαρμογή ΔΔΣ χρειάζεται σταθερό και αξιόπιστο χρηματοδοτικό μοντέλο. Η περίπτωση του Hasselt στο Βέλγιο ανέδειξε ότι, παρά τη σημαντική αύξηση της χρήσης των ΜΜΜ, το λειτουργικό κόστος τετραπλασιάστηκε μέσα σε μία δεκαετία, οδηγώντας τελικά στην επαναφορά του κομίστρου το 2014 (EC, 2021).
Η καθολική δωρεάν πρόσβαση ενδέχεται να είναι λιγότερο αποδοτική από στοχευμένες πολιτικές μειωμένου κομίστρου. Η βιβλιογραφία υποστηρίζει ότι η ενίσχυση ευάλωτων κοινωνικών ομάδων μέσω στοχευμένων εκπτώσεων ή δωρεάν μετακινήσεων μπορεί να επιτύχει υψηλότερη κοινωνική αποτελεσματικότητα με χαμηλότερο δημοσιονομικό κόστος.
Η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών προηγείται της μείωσης του κομίστρου. Η αύξηση της συχνότητας των δρομολογίων, η ανανέωση του στόλου, η ενίσχυση της αξιοπιστίας και η βελτίωση της άνεσης των επιβατών θεωρούνται πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση της ελκυστικότητας των ΜΜΜ σε σχέση με την πλήρη κατάργηση του εισιτηρίου.
Οι δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες είναι αποτελεσματικότερες όταν συνοδεύονται από ουσιαστική αναβάθμιση της ποιότητας εξυπηρέτησης. Η εμπειρία του Λουξεμβούργου δείχνει ότι η δωρεάν μετακίνηση δεν αρκεί από μόνη της για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από το αυτοκίνητο. Η εφαρμογή του μέτρου συνοδεύτηκε από συμπληρωματικές πολιτικές, όπως επενδύσεις σε σιδηροδρομικές υποδομές, αύξηση της χωρητικότητας και ενίσχυση της διατροπικότητας (EC, 2021).
Καμία μεγάλη πόλη στην Ευρώπη δεν έχει εφαρμόσει Δωρεάν Δημόσιες Συγκοινωνίες. Τα λίγα ευρωπαϊκά παραδείγματα αφορούν σε μικρές πόλεις με αρκετά ανεπτυγμένο δίκτυο συγκοινωνιών.
Γιώργος Γιαννής, Καθηγητής ΕΜΠ
Ιούνιος 2026
Leave A Comment